100 lat Niepodległości - ku Pamięci Zwycięzcom

marcinl, 4 styczeń, 2018 - 21:43
Anna Barałkiewicz

W bieżącym roku obchodzimy setną rocznicę Powstania Wielkopolskiego, jedynego zwycięskiego zrywu w historii Polski.

 

Rok 2018 został ustanowiony Rokiem Powstania Wielkopolskiego (1918-1919), które „stało się wspaniałym ukoronowaniem najdłuższej wojny nowoczesnej Europy” a także „wielkim tryumfem Polaków dążących do wyzwolenia się z pruskiej niewoli.” Wielkopolanom nieustannie przyświecał zamiar powtórnego połączenia się z umiłowaną Rzeczpospolitą. Niepodległościowe nadzieje odrodziły się w czasie I wojny światowej, gdy zaborcy stoczyli ze sobą boje. Im bardziej realny wydawał się koniec działań wojennych, tym większą szansę upatrywano na wyzwolenie się spod jarzma pruskiego trwającego ponad sto lat. Uczestnicy Insurekcji wraz z ludnością cywilną nigdy nie pogodzili się z utratą niepodległości podczas zaborów. Kiedy walka zbrojna była niemożliwa, zwalczano niemczyznę na polu gospodarczym, ekonomicznym i kulturowym, wykorzystując różnorodne możliwości, których dostarczał rygorystyczny system państwa pruskiego.

 

Warto wspomnieć o moralnym udziale społeczeństwa wielkopolskiego, o pracy różnych kółek rolniczych, towarzystw przemysłowo-kupieckich, banków i czytelni ludowych, bractw strzeleckich, a także drużyn skautów. Rzetelną bazę dążeń niepodległościowych Wielkopolan stanowiły: gorliwy patriotyzm, wytrwała praca u podstaw oraz niezaprzeczalny duch społecznikowski. Poprzez działalność takich wybitnych postaci jak m.in. Emilia Szczaniecka, Hipolit Cegielski, ksiądz Piotr Wawrzyniak, czy Maksymilian Jackowski, „wychowano pokolenie ludzi wykształconych, świadomych swej polskości, „dla których najważniejszymi wartościami były: Bóg, Honor, Ojczyzna.

 

W początkach grudnia, w Poznaniu, Sejm dzielnicowy uchwalił włączenie Wielkopolski, Pomorza Gdańskiego, i Górnego Śląska do ziem polskich. Zatwierdził władze Naczelnej Rady Ludowej, która z kolei uznała zwierzchnictwo Komitetu Narodowego Polski, zalecając wstrzymanie działań aż do decyzji konferencji pokojowej. Cały czas przysposabiano się jednak do wystąpienia zbrojnego. Ignacy Jan Paderewski, światowej sławy pianista, czynny działacz Polskiego Komitetu Narodowego a zarazem minister spraw zagranicznych przybył w drugi dzień Świat Bożego Narodzenia 1918 do Poznania z sojuszniczą misja wojskową. Owacyjne przyjęcie, jakie zamanifestowano na jego cześć, połączyło się równocześnie z antypolską prowokacją niemiecką, która spowodowała wybuch Powstania Wielkopolskiego 27 grudnia 1918 w Poznaniu. Oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej i Straży Ludowej zdominowały większość Wielkopolski. Naczelna Rada Ludowa z początku przeciwna wystąpieniu niepodległościowemu, przejęła władzę na terenach objętych walkami. Ciężkie batalie prowadzono m.in. w rejonie Śremu, Leszna i Rawicza. Wojska powstańcze wyswobodziły spod władzy niemieckiej niemalże całą Wielkopolskę. Likwidacja Frontu Wielkopolskiego 8 marca 1920 została zgodnie przez historyków uznana za koniec powstańczego zrywu.

 

Wybór Paderewskiego na premiera sprawił, że mocarstwa uznały rząd Polski w Warszawie. Zaznaczyć trzeba, iż dzięki bohaterskiej insurekcji powstańców, których Armię Wielkopolską stworzyli dowódcy: major Stanisław Taczak i generał Józef Dowbor-Muśnicki, ich nieugiętości oraz hojnej ofierze krwi, prawie całą Wielkopolskę z powrotem włączono do odradzającej się Rzeczypospolitej. Najwyższa Rada konferencji pokojowej za sprawą specjalnej komisji zaakceptowała większość polskich postulatów dotyczących granicy zachodniej, proponując przyznanie Polsce Śląska Opolskiego, Wielkopolski oraz Pomorza Wschodniego. Pod koniec marca premier brytyjski zaoferował utworzenie z Gdańska wolnego miasta, co spotkało się z poparciem przywódców mocarstw. Na podkreślenie zasługuje udział mieszkańców Wielkopolski w zbrojnych starciach na górnych Śląsku, a także zaangażowanie znakomicie wyposażonej i wyćwiczonej armii w obronę niepodległości odtworzonej Ojczyzny przed bolszewicką inwazją w 1920. Na tle innych zrywów wolnościowych, które kończyły się klęskami, Powstanie Wielkopolskie wyróżnia się skutecznością, dzięki czemu zasługuje na szczególną pamięć i uznanie.

 

Tekst został opracowany na podstawie: Historia Polski, Marian Toporek; Historia Polski, Roman Tusiewicz; dzieje.pl

0 komentarzy

Dodaj nowy komentarz